DUSZE

Według historyków układających atlas „Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku”, już w drugiej połowie XVI wieku można mówić o istnieniu osady o nazwie Chrzanowo-Dusze[1]. Była to część większej tak zwanej „okolicy szlacheckiej” o nazwie Dusze. Takie okolice tworzyła drobna szlachta.

Regestr Diecezjów z 1783 roku przekazuje dane o następujących właścicielach wsi: Kiełczewski, Klimaszewscy i Zambrzycki[2].

Dane z 1827 roku przekazują informacje o 12 domach i 74 mieszkańcach (Chrzanowo dusze)[3].

„Okolica szlachecka” o nazwie Dusze składała się z wsi: Chrzanowo Cyprki, Chrzanowo Dusze, Chrzanowo Nowiny i Chrzanowo Wypychy. W 1827 roku te miejscowości liczyły w sumie 29 domów i 174 mieszkańców[4].

Zabudowania drobnoszlacheckie wyróżniały się tym, iż każdy budynek stał oddzielnie. Zamożniejsi budowali tak zwane chałupy dworkowe. Charakterystycznym dla tych siedzib był ganek, przed którym znajdował się ogród kwiatowy. Takie chaty miały przeważnie 5 izb, były dwutraktowe, po jednej i drugiej stronie znajdowały się dwie izby,
w środku była sień. Na wprost sieni znajdowała się garderoba dla panien, która była użytkowana wyłącznie w lecie. Domy uboższej szlachty składały się z 3 izb. Domy najuboższej szlachty (kilka morgów ziemi) składały się z jednej izby i komory. Mieszkało tu często po kilkanaście osób[5]. Urządzenie domów zależało od zamożności, miernikiem bogactwa była na przykład drewniana podłoga, firanki w oknach, zegar, fotografie[6]. Zamożnego szlachcica można było poznać po stroju. Szczególnie wyróżniał się strój świąteczny, tylko najzamożniejszych było stać na kapelusz, parasolkę czy rękawiczki.

W 1921 roku w tej miejscowości notowano zaledwie 5 domów i 33 mieszkańców[7].


[1] Mazowsze w drugiej połowie….

[2] Regestr Diecezjów……, s. 672.

[3] Tabella miast i wsi…., tom I, s. 72.

[4] Słownik Geograficzny……, tom I, s. 651.

[5] Dajnowicz M, Drobna szlachta…., s. 41.

[6] Tamże, s. 41.

[7] Skorowidz miejscowości…., s. 46.